Deep Dive Burmese | Podcast on RSS.com

Deep Dive Burmese

Deep Dive Burmese

by Deep Dive Burmese

Books Health & Fitness

ဘက်ထရီနောက်ကွယ်က ကွန်ဂို၏သွေးစွန်းသောကိုဘော့

ဤအပိုင်းသည် သင့်အိတ်ကပ် သို့မဟုတ် ကားလမ်းပေါ်တွင် ရှိနေသော ကြီးမားပြီး ဖုံးကွယ်ထားသော လျှို့ဝှက်ချက်ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးထားပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ခေတ်မီနည်းပညာများကို အသုံးပြုနိုင်စေသည့် လီသီယမ်-အိုင်းယွန်း (lithium-ion) ဘက်ထရီများ နောက်ကွယ်ရှိ အမှောင်လောကကို ဖော်ထုတ်ထားပြီး၊ အိမ်တွင် သန့်ရှင်းသော စွမ်းအင်ရရှိရန် အခြားနေရာများတွင် ဆိုးရွားသော ညစ်ညမ်းမှုနှင့် လူသားများကို ကျွန်ပြုခိုင်းစေမှုများဖြင့် လဲလှယ်ထားရသည့် အကြောင်းကို တင်ပြထားပါသည်။ စတင်လေ့လာသူများအတွက် ရည်ရွယ်ပြီး စိတ်ဝင်စားဖွယ် မှုခင်းစုံစမ်းမှု (True Crime) ပုံစံဖြင့် တင်ဆက်ထားပါသည်။ တင်ဆက်သူများသည် ခက်ခဲနက်နဲသော ပထဝီနိုင်ငံရေးနှင့် ဘက်ထရီ ဓာတုဗေဒအကြောင်းအရာများကို "ဘယ်သူ၊ ဘာကြောင့်၊ ဘာဖြစ်လို့လဲ (Who, What, and Why)" ဆိုသည့် ရိုးရှင်းသော အပိုင်းများခွဲကာ၊ သင့်နေ့စဉ်သုံး နည်းပညာနှင့် ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို ချိတ်ဆက်ရှင်းပြရန် "စမတ်ဖုန်း ဥပမာ" ကို အသုံးပြုထားပါသည်- ကွန်ဂိုနှင့် ကိုဘော့ ဇာတ်လမ်း (The Congo & Cobalt Story): ကမ္ဘာ့ ကိုဘော့ (cobalt) ထွက်ရှိမှု ထက်ဝက်ခန့်ရှိသော ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံမှ စတင်ပါမည်။ ကလေးငယ်များ အပါအဝင် ဆင်းရဲနွမ်းပါးသော "လက်လုပ်လက်စား သတ္တုတူးဖော်သူများ" သည် မြေပြိုကျနိုင်သည့် တွင်းများ၊ အဆိပ်သင့်ဖုန်မှုန့်များနှင့် မွေးရာပါချို့ယွင်းချက် အန္တရာယ်များကို ရင်ဆိုင်ကာ မြေကြီးထဲမှ ဤအရေးကြီးသော သတ္တုများကို လက်ဗလာ၊ သံချောင်းများဖြင့် မည်သို့ တူးဖော်နေရကြောင်းကို တင်ပြထားပါသည်။ နည်းပညာကုမ္ပဏီကြီးများနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပြိုင်ဆိုင်မှု (The Big Tech & China Rivalry): ဤသယံဇာတများကို ထိန်းချုပ်ရန် ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ အားပြိုင်မှုများကို ရှင်းပြထားပါသည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့ဘက်ထရီ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်ကို လွှမ်းမိုးရန် အစိုးရမှ ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသော ရေရှည်မဟာဗျူဟာကို မည်သို့ အောင်မြင်စွာ အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ပြီး၊ အနောက်နိုင်ငံကုမ္ပဏီများကို ကျော်တက်ကာ အရေးကြီးသတ္တုသန့်စင်မှုနှင့် ဘက်ထရီထုတ်လုပ်မှုတွင် မည်သို့ လက်ဝါးကြီးအုပ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ဆွေးနွေးထားပါသည်။ ကျင့်ဝတ်နှင့် အနာဂတ် (Ethics & The Future): နောက်ဆုံးအနေဖြင့်၊ "ဤသို့ ဆင်းရဲဒုက္ခခံစားရမှုများအပေါ် မှီခိုခြင်းမရှိဘဲ ရုပ်ကြွင်းလောင်စာကင်းစင်သော စိမ်းလန်းသည့် အနာဂတ်ကို ကျွန်ုပ်တို့ ရရှိနိုင်မည်လား" ဟူသော မေးခွန်းကို မေးမြန်းထားပါသည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ နီကယ် (nickel) တူးဖော်မှုကြောင့် သစ်တောများနှင့် သမုဒ္ဒရာများအတွင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးမှုများကို စုံစမ်းထားပြီး၊ ဆိုဒီယမ်-အိုင်းယွန်း ဘက်ထရီ သို့မဟုတ် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ပြန်လည်အသုံးပြုခြင်း (recycling) ကဲ့သို့သော တီထွင်ဆန်းသစ်မှုများက ဤအခြေအနေကို ပြောင်းလဲပေးနိုင်မည်လားဆိုသည်ကို လေ့လာထားပါသည်။

အကြံပေးလိုတဲ့ ဘီလူးကြီးကို ဘယ်လိုနှိမ်နင်းမလဲ

Michael Bungay Stanier ရေးသားထားသော "The Coaching Habit: Say Less, Ask More & Change the Way You Lead Forever" စာအုပ်ကို အခြေခံထားသည့် ပေါ့ဒ်ကတ်စ် (Podcast) အစီအစဉ်အတွက် ဖော်ပြချက် (Description) ကို အောက်တွင် ရေးသားပေးလိုက်ပါသည်။ ပေါ့ဒ်ကတ်စ် အမည်: The Coaching Habit: မေးခွန်းပိုမေးပြီး ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ဖြစ်လာစေရန် အစီအစဉ် အကြောင်းအရာ ဖော်ပြချက် (Description): ဤပေါ့ဒ်ကတ်စ်သည် အလုပ်များပြားသော မန်နေဂျာများနှင့် ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် မိမိတို့၏ အဖွဲ့သားများကို ၁၀ မိနစ် (သို့မဟုတ်) ထိုထက်နည်းသော အချိန်အတွင်း မည်သို့ ထိရောက်စွာ Coaching (နည်းပြ) လုပ်နိုင်မည်နည်းဆိုသည့် အချက်ကို အဓိကထား ဆွေးနွေးတင်ဆက်ထားခြင်းဖြစ်ပါသည်။ စကားကို လျှော့ပြောပြီး မေးခွန်းများကို ပိုမိုမေးမြန်းခြင်းဖြင့် သင့်ရဲ့ ခေါင်းဆောင်မှုပုံစံကို ထာဝရပြောင်းလဲနိုင်မည့် နည်းလမ်းများကို မျှဝေပေးသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။ ဤပေါ့ဒ်ကတ်စ်တွင် ပါဝင်မည့် အဓိကအကြောင်းအရာများ: အကြံပေးချင်စိတ်ကို ထိန်းချုပ်ခြင်း (Taming the Advice Monster): ပြဿနာတိုင်းကို ဖြေရှင်းပေးချင်သော၊ အကြံပေးချင်သော မိမိ၏ အလေ့အကျင့်ကို ဖျောက်ဖျက်ပြီး အဖွဲ့သားများ ကိုယ်တိုင် အဖြေရှာနိုင်ရန် ကူညီပေးခြင်း။ အဓိကမေးခွန်း ၇ ခု (The Seven Essential Questions): နေ့စဉ်လုပ်ငန်းခွင်တွင် အလွယ်တကူ အသုံးပြုနိုင်မည့် မေးခွန်း ၇ ခုဖြစ်သော စတင်ရန်မေးခွန်း (The Kickstart Question)၊ အကောင်းဆုံးမေးခွန်း (The AWE Question)၊ အာရုံစိုက်မှုမေးခွန်း (The Focus Question)၊ အခြေခံမေးခွန်း (The Foundation Question)၊ ပျင်းရိသောမေးခွန်း (The Lazy Question)၊ မဟာဗျူဟာမေးခွန်း (The Strategic Question) နှင့် သင်ယူမှုမေးခွန်း (The Learning Question) တို့အကြောင်း အသေးစိတ် လေ့လာခြင်း။ အလေ့အကျင့်သစ်များ တည်ဆောက်ခြင်း (Building New Habits): မိမိ၏ အပြုအမူဟောင်းများကို ဖျောက်ဖျက်၍ ခေါင်းဆောင်မှု အလေ့အကျင့်သစ်များကို လက်တွေ့ကျကျ မည်သို့ တည်ဆောက်မည်နည်း။ Karpman Drama Triangle မှ ရုန်းထွက်ခြင်း: အမြဲတမ်း ဝင်ရောက်ကယ်တင် ဖြေရှင်းပေးတတ်သူ (Rescuer) အဖြစ်မှ ရုန်းထွက်ပြီး အဖွဲ့သားများ ပိုမို ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုးနိုင်ရန် လမ်းညွှန်ပေးခြင်း။ ဤပေါ့ဒ်ကတ်စ်သည် သင့်အဖွဲ့သားများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်ကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်ရုံသာမက သင့်အတွက် အလုပ်ပိခြင်းနှင့် ပင်ပန်းမှုများကို သက်သာစေပြီး အဖွဲ့အစည်းအပေါ် ပိုမိုကောင်းမွန်သော သက်ရောက်မှု (Impact) များကို ဖန်တီးပေးနိုင်မည့် လက်တွေ့ကျသော လမ်းညွှန်ချက်များကို ပေးစွမ်းမည်ဖြစ်ပါသည်။ ဤစာအုပ်ကို အခြေခံထားသည့် ပေါ့ဒ်ကတ်စ်အသံဖိုင် (Audio Overview) ကို သင့်အတွက် ဖန်တီးပေးစေလိုပါသလား။ ဖန်တီးလိုပါက အတည်ပြုပေးပါ။

၁ ရာခိုင်နှုန်း အပြောင်းအလဲမှ ကြီးမားသောရလဒ်

ဤအပိုင်းတွင် James Clear ၏ Atomic Habits စာအုပ်ပါ အဓိက အယူအဆများကို လေ့လာသွားပါမည်။ အောင်မြင်မှုရရှိရန် တစ်ကြိမ်တည်းဖြင့် ကြီးမားသော ပြောင်းလဲမှုများကိုသာ အားကိုးနေမည့်အစား နေ့စဉ် ၁ ရာခိုင်နှုန်း (1%) ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း၏ အံ့မခန်း အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ဖော်ထုတ်သွားပါမည်။ အလေ့အကျင့်များ မည်သို့ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို လေ့လာပြီး၊ ကောင်းသော အလေ့အကျင့်များကို တည်ဆောက်ရန်နှင့် ဆိုးသော အလေ့အကျင့်များကို ဖျောက်ဖျက်ရန် အဆင့် ၄ ဆင့်ပါဝင်သော လက်တွေ့ကျသည့် လမ်းညွှန်ချက်များကို ဆွေးနွေးသွားပါမည်။ အဓိက ဆွေးနွေးမည့် အကြောင်းအရာများ (Key Topics to Explore): စနစ်များနှင့် ပန်းတိုင်များ (Systems vs. Goals): ရေရှည်တိုးတက်မှုအတွက် ပန်းတိုင်များကိုသာ အာရုံစိုက်ခြင်းထက် စနစ်များကို တည်ဆောက်ရန် အဘယ်ကြောင့် အရေးကြီးကြောင်း။ သင်သည် သင်၏ပန်းတိုင်များအထိ တက်လှမ်းနိုင်မည်မဟုတ်ဘဲ၊ သင်၏စနစ်များ၏ အဆင့်အတန်းအထိသာ ရောက်ရှိနိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း။ ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးကို အခြေခံသော အလေ့အကျင့်များ (Identity-Based Habits): အမှန်တကယ် အပြုအမူပြောင်းလဲခြင်းသည် မိမိ၏ ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးကို ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်ကြောင်း။ သင်ပြုလုပ်သော လုပ်ရပ်တိုင်းသည် သင်ဖြစ်ချင်သော လူစားမျိုးအတွက် မဲပေးခြင်းဖြစ်ကြောင်း။ အလေ့အကျင့် သံသရာ (The Habit Loop): အပြုအမူများကို ဖြစ်ပေါ်စေသော အဆင့်လေးဆင့်ဖြစ်သည့် အချက်ပြခြင်း (Cue)၊ တပ်မက်ခြင်း (Craving)၊ တုံ့ပြန်ခြင်း (Response) နှင့် ဆုလာဘ် (Reward) တို့အကြောင်း။ အပြုအမူပြောင်းလဲခြင်း ဥပဒေသ ၄ ရပ် (The Four Laws of Behavior Change): ကောင်းသော အလေ့အကျင့်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ရန် ၎င်းကို ထင်ရှားစေပါ၊ ဆွဲဆောင်မှုရှိစေပါ၊ လွယ်ကူစေပါ၊ ကျေနပ်မှုရှိစေပါ။ ဆိုးသော အလေ့အကျင့်ကို ဖျောက်ဖျက်ရန် ၎င်းကို မထင်ရှားအောင်လုပ်ပါ၊ ဆွဲဆောင်မှုမရှိအောင်လုပ်ပါ၊ ခက်ခဲအောင်လုပ်ပါ၊ ကျေနပ်မှုမရှိအောင်လုပ်ပါ။ လက်တွေ့အသုံးချနိုင်သော နည်းဗျူဟာများ (Actionable Tactics): လက်ရှိအလေ့အကျင့်တစ်ခုအပေါ်တွင် အလေ့အကျင့်အသစ်တစ်ခုကို ထပ်မံချိတ်ဆက်သည့် "Habit Stacking" နည်းလမ်း၊ မိမိလုပ်ချင်သောအရာနှင့် လုပ်ရန်လိုအပ်သောအရာကို တွဲဖက်လုပ်ဆောင်သည့် "Temptation Bundling" နှင့် အလေ့အကျင့်အသစ်တစ်ခုစတင်ရာတွင် ၂ မိနစ်ထက် ပိုမကြာသင့်သည့် "Two-Minute Rule" (၂ မိနစ် ဥပဒေသ)။

နိုင်ငံကြီးများရဲ့ နောက်ကွယ်က အက်ကွဲကြောင်းများ

စင်ကာပူနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သူ လီကွမ်ယု၏ အမြင်များမှတစ်ဆင့် ပထဝီနိုင်ငံရေး အခင်းအကျင်းကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လေ့လာကြည့်ကြပါစို့။ နိုင်ငံတကာ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ အတွေ့အကြုံရှိခဲ့သော သူ၏ ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံများအပေါ် ပွင့်လင်းမြင်သာပြီး တိကျပြတ်သားသော သုံးသပ်ချက်များကို ဤအပိုင်းတွင် တင်ဆက်ပေးထားပါသည်။ ဤအပိုင်းတွင် အဓိက ဆွေးနွေးထားသည့် အကြောင်းအရာများမှာ- တားဆီး၍မရသော တရုတ်နိုင်ငံ၏ တိုးတက်လာမှု: တရုတ်နိုင်ငံသည် သမိုင်းကြောင်းအရ ဗဟိုအစိုးရ အင်အားတောင့်တင်းခိုင်မာရေးကို အဘယ်ကြောင့် အလေးထားကြောင်း၊ ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် မိမိ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ချဲ့ထွင်ရင်း အခြားနိုင်ငံများကို မနှောင့်ယှက်ဘဲ ငြိမ်းချမ်းစွာ တိုးတက်လာရေးကို မည်သို့လုပ်ဆောင်နေကြောင်း နှင့် အနောက်နိုင်ငံများ၏ လူတစ်ဦးမဲတစ်မဲ ဒီမိုကရေစီစနစ်သည် ၎င်းတို့၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် လုံးဝ ကိုက်ညီမှုမရှိကြောင်း တို့ကို ဆွေးနွေးထားပါသည်။ အမေရိကန်၏ မဆုတ်မနစ်သော တက်ကြွမှု: အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ကြီးမားသော အကြွေးများနှင့် နိုင်ငံရေးအကြပ်အတည်းများကို ရင်ဆိုင်နေရသော်လည်း ၎င်းတို့၏ ပြိုင်ဘက်ကင်းသော ဖန်တီးနိုင်စွမ်း၊ စွန့်ဦးတီထွင်လိုသော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း ပါရမီရှင်များကို ဆွဲဆောင်နိုင်စွမ်းတို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းနေရာတွင် ဆက်လက် ရပ်တည်နေမည်ဖြစ်ကြောင်း သုံးသပ်ထားပါသည်။ ဥရောပနှင့် ဂျပန်တို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံအရ ကျဆင်းလာမှု: ဥရောပ၏ ချို့ယွင်းချက်ရှိသော တစ်ခုတည်းသော ငွေကြေးစနစ် (Euro) နှင့် ရေရှည်မခံနိုင်သော လူမှုဖူလုံရေးစနစ်များအကြောင်း အပြင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပြင်းထန်သော လူဦးရေကျဆင်းမှု ပြဿနာနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချသူများကို လက်ခံရန် တင်းကျပ်စွာ ငြင်းဆန်မှုများ ကို လေ့လာထားပါသည်။ စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ရှင်သန်ရပ်တည်ရေး: ပါတီနှစ်ခုပါဝင်သော နိုင်ငံရေးစနစ်သည် နိုင်ငံကို အလယ်အလတ်အဆင့်သို့ ကျဆင်းသွားစေနိုင်သည့် အန္တရာယ်များ နှင့် မွေးဖွားနှုန်း ကျဆင်းလာမှုကြောင့် နိုင်ငံရင်ဆိုင်နေရသော လူဦးရေဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ ကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း တင်ပြထားပါသည်။ လူ့သဘာဝနှင့် နိုင်ငံရေးသရုပ်မှန်များကို အခြေခံထားသော မနက်ဖြန်၏ အင်အားချိန်ခွင်လျှာ အပြောင်းအလဲများအကြောင်း စိတ်ဝင်စားဖွယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်များကို နားဆင်ရန် ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။

အရေးမပါတာတွေဖယ်ပြီး အရေးကြီးဆုံးကိုပဲ ရွေးပါ

သင်ဟာ အလုပ်တွေ အရမ်းများနေပေမယ့် ကိုယ့်ရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်တွေကို အပြည့်အဝ အသုံးမချရဘူးလို့ ခံစားနေရပါသလား။ အရေးမပါတဲ့ အရာတွေမှာ အချိန်ကုန်နေတာမျိုး ကြုံဖူးပါသလား။ ဒီအစီအစဉ်မှာတော့ Greg McKeown ရေးသားထားတဲ့ Essentialism စာအုပ်ရဲ့ အဓိက ဒဿနတွေကို ဆွေးနွေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ "ငါလုပ်ရမယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်ကနေ "ငါရွေးချယ်ပြီး လုပ်တယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်ကို ဘယ်လိုပြောင်းလဲမလဲဆိုတာနဲ့ အရေးကြီးဆုံးအရာ (vital few) တွေကို သာမန်အရာတွေ (trivial many) ထဲကနေ ဘယ်လို တိကျစွာ ခွဲခြားသိမြင်နိုင်မလဲဆိုတာကို လေ့လာကြပါမယ်။ နားဆင်သူတွေအနေနဲ့ မိမိရဲ့ဘဝကို အလိုအလျောက် ဖြစ်တည်မှု (by default) အစား ကိုယ်တိုင် ပုံဖော်ဖန်တီးမှု (by design) နဲ့ ရှင်သန်နိုင်မယ့် စနစ်တကျ ချဉ်းကပ်ပုံတွေကို သိရှိရမှာပါ။ Essentialist တစ်ယောက်ဖြစ်လာဖို့ အဓိက အဆင့် (၃) ဆင့်ကိုလည်း ရှင်းပြပေးသွားပါမယ်- လေ့လာစူးစမ်းခြင်း (Explore): ကိုယ့်ရဲ့ အမြင့်မားဆုံး စွမ်းဆောင်ရည်ကို ရှာဖွေနိုင်ဖို့ အချိန်ပေးပြီး ဘယ်လို စဉ်းစားမလဲ၊ ကစားမလဲ၊ လုံလောက်စွာ အနားယူမလဲ။ ဖယ်ရှားခြင်း (Eliminate): မလိုအပ်တဲ့အရာတွေကို ဖယ်ရှားပြီး လူမှုရေးဖိအားတွေကို ကျော်လွန်ကာ "ဟင့်အင်း" လို့ ယဉ်ကျေးစွာ ငြင်းဆိုတတ်ဖို့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လေ့ကျင့်မှု။ အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း (Execute): အရေးကြီးတဲ့ အလုပ်တွေကို လုပ်ဆောင်ရာမှာ ပိုမိုလွယ်ကူချောမွေ့စေဖို့ အတားအဆီးများကို ဖယ်ရှားပြီး ဘယ်လို စနစ်တွေ တည်ဆောက်မလဲ။ နောက်ဆုံး ရည်ရွယ်ချက်က အလုပ်တွေကို ပိုလုပ်နိုင်ဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ မှန်ကန်တဲ့ အလုပ်တွေကို လုပ်ဆောင်ခြင်းအားဖြင့် သင့်ဘဝရဲ့ အဖိုးတန်တဲ့ အချိန်တိုင်းမှာ အကောင်းဆုံး ရလဒ်တွေ ရရှိဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်

လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ဖို့ လူသားတွေ မမွေးဖွားလာပါ

သင်သည် တိကျသော မေးခွန်းတစ်ခုကို မမေးမြန်းထားသော်လည်း၊ ပေးထားသော အရင်းအမြစ်များသည် Daniel Lieberman ရေးသားထားသော "Exercised: The Science of Physical Activity, Rest and Health" စာအုပ်မှ ကောက်နုတ်ချက်များ ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းစာအုပ်၏ အဓိကအကြောင်းအရာများကို မြန်မာဘာသာဖြင့် အကျဉ်းချုပ် ရှင်းလင်းတင်ပြပေးပါမည်။ ၁။ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ရန် မမွေးဖွားလာခြင်း (We Never Evolved to Exercise) လူသားများအနေဖြင့် ကျန်းမာရေးနှင့် ကြံ့ခိုင်မှုအတွက် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း (Exercise) သည် ခေတ်သစ်လူနေမှုဘဝ၏ ဖန်တီးမှုတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါသည်။ ရှေးခေတ် မုဆိုး-ခူးဆွတ်သူများ (hunter-gatherers) သည် အသက်ရှင်သန်ရန်အတွက်သာ နေ့စဉ် နာရီပေါင်းများစွာ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားခဲ့ကြပြီး၊ စွမ်းအင်မလိုအပ်ဘဲ မဖြုန်းတီးရန် အတတ်နိုင်ဆုံး အနားယူလေ့ရှိကြပါသည်။ ၂။ ထိုင်ခြင်းနှင့် အိပ်စက်ခြင်းဆိုင်ရာ အလွဲများ (Myths about Sitting and Sleeping) ထိုင်ခြင်းသည် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းကဲ့သို့ ကျန်းမာရေးကို ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်စေသည်ဆိုခြင်းမှာ အလွန်အမင်း ချဲ့ကားထားခြင်းဖြစ်ပါသည်။ လူသားများသည် သဘာဝအရ ထိုင်လေ့ရှိကြသော်လည်း၊ လှုပ်ရှားမှုမရှိဘဲ တစ်ဆက်တည်း အကြာကြီးထိုင်ခြင်းကသာ ရောင်ရမ်းမှု (inflammation) နှင့် ရောဂါများကို ဖြစ်စေတတ်ပါသည်။ ထို့ပြင် တစ်နေ့လျှင် ၈ နာရီ အိပ်စက်ရမည်ဆိုသည့် အယူအဆမှာလည်း မှားယွင်းနေပြီး၊ စက်မှုခေတ်မတိုင်မီက လူသားများနှင့် လက်ရှိ မုဆိုး-ခူးဆွတ်သူများသည် များသောအားဖြင့် ၆.၅ နာရီမှ ၇ နာရီခန့်သာ အိပ်စက်ကြပါသည်။ ၃။ အမြန်နှုန်း၊ ခွန်အား နှင့် ခံနိုင်ရည် (Speed, Strength and Endurance) လူသားများသည် အခြားတိရစ္ဆာန်များလောက် မမြန်သလို၊ မျောက်ဝံများနှင့် နီယန်ဒါသယ် (Neanderthal) များလောက်လည်း ခွန်အားမကြီးမားပါ။ သို့သော် လူသားများသည် ခံနိုင်ရည် (Endurance) အထူးကောင်းမွန်ရန် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာကြပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့တွင် ချွေးထွက်ခြင်းဖြင့် အပူငြိမ်းစေသည့်စနစ်နှင့် အဝေးပြေးနိုင်သော ခြေထောက်ဖွဲ့စည်းပုံများ ပါရှိသောကြောင့်၊ ပူပြင်းသောရာသီဥတုတွင် သားကောင်များ မောပန်းသွားသည်အထိ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ပြေးလွှားဖမ်းဆီးနိုင်ကြသည် (Persistence hunting)။ ၄။ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ခြင်းနှင့် လှုပ်ရှားမှု (Aging and Physical Activity) အသက်အရွယ် ကြီးရင့်လာချိန်တွင် အနားယူရမည်ဆိုသည့် အယူအဆသည် မှားယွင်းနေပါသည်။ "Active Grandparent Hypothesis" (တက်ကြွသော အဘိုးအဘွား ယူဆချက်) အရ လူသားများသည် အသက်ကြီးလာသည့်တိုင်အောင် မြေးများအတွက် အစားအစာများ ရှာဖွေပေးခြင်းဖြင့် တက်ကြွစွာ နေထိုင်ရန် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာကြပါသည်။ ၅။ ရောဂါဘယများကို ကာကွယ်ပေးခြင်း (Preventing Diseases) ခန္ဓာကိုယ်ကို လှုပ်ရှားစေခြင်းဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု ယန္တရားများ (Repair and maintenance mechanisms) ကို လှုံ့ဆော်ပေးပါသည် (Costly Repair Hypothesis)။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ရှိခြင်းသည် ခေတ်သစ်လူနေမှုပုံစံကြောင့်ဖြစ်သော (Mismatch diseases) အဝလွန်ခြင်း၊ ဆီးချိုအမျိုးအစား (၂)၊ နှလုံးရောဂါ၊ ကင်ဆာ နှင့် အယ်လ်ဇိုင်းမား (Alzheimer's) ရောဂါများကို ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါသည်။ အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရလျှင် လူသားများသည် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ရန် မမွေးဖွားလာသော်လည်း၊ ကျန်းမာရှည်သက်စွာ နေထိုင်နိုင်ရန်အတွက် လေ့ကျင့်ခန်းများကို ပျော်ရွှင်စွာနှင့် မဖြစ်မနေ ပြုလုပ်သင့်ပါသည်။ ကျန်းမာရေးအတွက် ကာဒီယို (Cardio) အပြင် အလေးမခြင်း (Weights) များကိုပါ ပေါင်းစပ်လုပ်ဆောင်သင့်သည် ဟု အကြံပြုထားပါသည်

အဖိုးတန်အချိန်ကို ငွေဖြင့် ပြန်ဝယ်ယူနည်း

ဂရန့် ဆာဘာတီယာ (Grant Sabatier) ရေးသားထားသော "Financial Freedom: A Proven Path to All the Money You Will Ever Need" စာအုပ်ကို အခြေခံထားသည့် ပေါ့ဒ်ကတ်စ် (podcast) အစီအစဉ်မှ ကြိုဆိုပါသည်။ ဤပေါ့ဒ်ကတ်စ်သည် ငယ်ရွယ်စဉ်မှာပင် အလုပ်မှစောစီးစွာ အနားယူနိုင်ရန်နှင့် ငွေကြေးလွတ်လပ်ခွင့် အပြည့်အဝရရှိစေရန် မည်သို့လုပ်ဆောင်ရမည်ဆိုသည့် အကြောင်းအရာများကို ဆွေးနွေးတင်ပြသွားမည်ဖြစ်ပါသည်။ အချိန်သည် ငွေထက်ပို၍ တန်ဖိုးရှိကြောင်း၊ ဘဝတစ်သက်တာလုံး ထပ်မံအလုပ်လုပ်ရန်မလိုတော့မည့် သင့်အတွက်လိုအပ်သော ငွေပမာဏ (FI Number) ကို မည်သို့တွက်ချက်ရမည် နှင့် ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုကို အလျင်အမြန်တည်ဆောက်နိုင်မည့် နည်းဗျူဟာများကို လေ့လာနိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ပြင် သင်၏ အချိန်ပြည့်အလုပ် (9-to-5 job) မှနေ၍ အကျိုးအမြတ်အများဆုံးရယူနည်း၊ ဝင်ငွေလမ်းကြောင်းများစွာရရှိရန် အကျိုးအမြတ်များသော ဘေးပေါက်အလုပ်များ (side hustles) စတင်နည်း နှင့် ငွေကြေးတိုးပွားမှုကို မြန်ဆန်စေရန် စတော့ရှယ်ယာနှင့် အိမ်ခြံမြေများတွင် အသိဉာဏ်ရှိစွာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံနည်းများကိုလည်း သင်ယူရမည်ဖြစ်ပါသည်။ အသက် ၆၅ နှစ်မှ အနားယူရမည့် ရိုးရာအယူအဆကို စွန့်ခွာပြီး သင်၏ ဝင်ငွေ၊ စုဆောင်းငွေနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို အမြင့်ဆုံးမြှင့်တင်ကာ သင်အမှန်တကယ် နှစ်သက်သော ဘဝကို ယနေ့ပဲ စတင်တည်ဆောက်လိုက်ပါ။

တိုးတက်မှုဝိရောဓိနဲ့ မျှော်လင့်ချက်ရဲ့ထောင်ချောက်

အရာရာတိုင်း ပျက်စီးနေတဲ့အချိန်က မျှော်လင့်ချက် (သို့မဟုတ်) သက်တောင့်သက်သာမရှိတဲ့ အမှန်တရား ကျွန်တော်တို့ဟာ သမိုင်းတစ်လျှောက် အလုံခြုံဆုံး၊ အချမ်းသာဆုံးနဲ့ အတိုးတက်ဆုံး ခေတ်ကြီးမှာ နေထိုင်နေပေမယ့် ဘာလို့ အရာရာတိုင်းက ပျက်စီးယိုယွင်းနေတယ်လို့ ခံစားနေရတာလဲ။ Mark Manson ရဲ့ နာမည်ကြီးစာအုပ်ကို အခြေခံပြီး တင်ဆက်ထားတဲ့ ဒီ Podcast မှာ လူသားတွေရဲ့ အရေးမပါမှုဆိုတဲ့ သက်တောင့်သက်သာမရှိတဲ့ အမှန်တရား (Uncomfortable Truth) နဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ထိန်းချုပ်နိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အထင်အမြင်မှားမှု (Illusion of Self-Control) တွေကို ဆွေးနွေးသွားမှာပါ။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ တွေးခေါ်နိုင်တဲ့ ဦးနှောက် (Thinking Brain) နဲ့ ခံစားတတ်တဲ့ ဦးနှောက် (Feeling Brain) တို့ကြားက အားပြိုင်မှုတွေ၊ ပျော်ရွှင်မှုကို အလွန်အမင်းရှာဖွေခြင်းက ဘာကြောင့် ဆင်းရဲဒုက္ခကို ပိုဖြစ်စေတာလဲဆိုတဲ့ အကြောင်းအရင်းတွေနဲ့၊ နာကျင်မှုဆိုတာ ဘာကြောင့် ရှောင်လွှဲလို့မရတဲ့ အရာ (Universal Constant) ဖြစ်နေတာလဲဆိုတာတွေကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လေ့လာသွားပါမယ်။ မျှော်လင့်ချက်တွေနောက်ကို တကောက်ကောက် လိုက်နေမယ့်အစား ရင့်ကျက်သူတွေရဲ့ တန်ဖိုးထားမှုတွေကို လက်ကိုင်ထားပြီး၊ မိမိရဲ့ကံကြမ္မာနဲ့ လက်ရှိအခြေအနေကို ချစ်မြတ်နိုးကာ (Amor Fati)၊ ပိုကောင်းတဲ့ကမ္ဘာကြီးကို မျှော်လင့်နေမယ့်အစား မိမိကိုယ်တိုင် ပိုကောင်းတဲ့လူသားတစ်ယောက်ဖြစ်လာအောင် ဘယ်လိုနေထိုင်ရမလဲဆိုတာကို ဒီ Podcast မှာ ကျွန်တော်တို့နဲ့အတူ နားဆင်ကြည့်လိုက်ပါ။

စိတ်အမှိုက်တွေရှင်းပြီး တကယ်အရေးကြီးတာကိုပဲ ရွေးချယ်ပါ

Mark Manson ရေးသားထားတဲ့ "The Subtle Art of Not Giving a F*ck Journal" စာအုပ်ကို အခြေခံထားတဲ့ Podcast မှ ကြိုဆိုပါတယ်။ ဒီ Podcast မှာ သင့်ကို နောက်ဆွဲနေတဲ့ အရာတွေကို ဘယ်လိုစွန့်လွှတ်ရမလဲ (သင်ဂရုမစိုက်တော့မယ့် အရာများစာရင်း - "fuck-it list" ရေးဆွဲနည်း)၊ အဆိုးမြင်စိတ်ခံစားချက်တွေနဲ့ မှားယွင်းတဲ့ တွေးခေါ်မှု (cognitive distortions) တွေကို ဘယ်လိုထိန်းချုပ်ရမလဲ ဆိုတာတွေကို ဆွေးနွေးသွားမှာပါ။ ဒါ့အပြင် သင်ပြောင်းလဲလို့မရတဲ့အရာတွေ (ဥပမာ- အတိတ်ကာလ၊ တခြားသူများ) နဲ့ ပြောင်းလဲလို့ရတဲ့အရာတွေ (ဥပမာ- သင့်ရဲ့အပြုအမူ၊ သဘောထား) ကို ခွဲခြားသိမြင်ပြီး ပြဿနာတွေနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ရွေးချယ်မှုတွေအတွက် ဘယ်လိုတာဝန်ယူရမလဲဆိုတာကိုလည်း လေ့လာရမှာဖြစ်ပါတယ်။ သင့်ဘဝအတွက် အမှန်တကယ်အရေးပါတဲ့ တန်ဖိုးထားမှုတွေကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်၊ ပိုမိုကြီးမားတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကို ရှာဖွေရန် နှင့် သင့်ရဲ့ စံပြဘဝကို ဖန်တီးနိုင်ဖို့အတွက် လက်တွေ့လုပ်ဆောင်နိုင်မယ့် အလေ့အကျင့်ကောင်းတွေ (habits) နဲ့ Action Plan တွေ တည်ဆောက်နည်းတွေကိုပါ အသေးစိတ် လမ်းညွှန်ပေးသွားမှာပါ။ အကျိုးမရှိတဲ့အရာတွေကို လျစ်လျူရှုပြီး တကယ်အရေးကြီးတဲ့ အရာတွေပေါ်မှာပဲ သင့်ရဲ့ခွန်အားတွေကို ဘယ်လိုအာရုံစိုက်ရမလဲဆိုတာကို သိရှိနိုင်ဖို့ ဒီ Podcast ကို အခုပဲ နားဆင်လိုက်ပါ။

ဦးနှောက်နဲ့ ဟော်မုန်းတွေက ကျွန်ုပ်တို့ကို ဘယ်လိုကြိုးကိုင်သလဲ

ဤအစီအစဉ်တွင် လူသားတို့၏ အကောင်းဆုံးနှင့် အဆိုးရွားဆုံး အပြုအမူများဖြစ်သော အကြမ်းဖက်မှု၊ ရန်လိုမှု၊ ကိုယ်ချင်းစာနာမှုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတို့၏ နောက်ကွယ်ရှိ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လေ့လာသွားမည်ဖြစ်ပါသည်။ အပြုအမူတစ်ခု မဖြစ်ပေါ်မီ တစ်စက္ကန့်အလိုတွင် ဦးနှောက်အတွင်း မည်သို့ဖြစ်ပျက်သည်၊ စက္ကန့်ပိုင်းနှင့် မိနစ်ပိုင်းအလိုတွင် ပြင်ပအာရုံခံလှုံ့ဆော်မှုများက မည်သို့သက်ရောက်သည်၊ နာရီနှင့် ရက်အနည်းငယ်အလိုတွင် ဟော်မုန်းများက မည်သို့လွှမ်းမိုးသည်၊ ထို့အပြင် ကလေးဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်များက ကျွန်ုပ်တို့၏အပြုအမူကို မည်သို့ပုံဖော်ပေးသည်ကို ဆွေးနွေးသွားမည်ဖြစ်ပါသည်။ လူသားများ၏ အပြုအမူများကို သီးခြားခွဲခြားတွေးခေါ်ခြင်းမှရှောင်ကြဉ်ပြီး ဇီဝဗေဒနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် လွှမ်းမိုးမှုများ မည်သို့ဆက်စပ်နေသည်ကို နားလည်နိုင်ရန် ကျွန်ုပ်တို့နှင့်အတူ ပါဝင်နားဆင်လိုက်ပါ။

1 of 4