De biodieselmafia en de fraude met gebruikt frituurvet

Deze podcast belicht hoe een goedbedoelde Europese klimaatmaatregel onbedoeld heeft geleid tot een grootschalige, internationale milieufraude.

• De aanleiding en de prikkel: De Europese Unie wil dat in 2030 minimaal 14% van alle transportbrandstoffen hernieuwbaar is. Om te voorkomen dat voedselgewassen (zoals soja of palmolie) worden gebruikt voor brandstof, wat tot ontbossing leidt, heeft de EU een financiële prikkel ingesteld: biodiesel gemaakt van specifiek afval, zoals gebruikt frituurvet (Used Cooking Oil of UCO), telt dubbel mee voor de klimaatdoelen.
• De maas in het net: Door deze regeling werd gebruikt frituurvet extreem waardevol ("vloeibaar goud"). Omdat verschillende vetstromen (zoals het waardevolle UCO versus goedkoper dierlijk vet of brown grease) er chemisch en visueel vrijwel hetzelfde uitzien, valt het verschil zonder laboratoriumtesten niet op. Hierdoor is het papierwerk en het certificaat de enige bepalende factor voor de marktwaarde geworden.
• Controles en opsporing: De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en de FIOD zetten inmiddels zwaar materieel in, zoals drones met warmtebeeldcamera's, om illegale menginstallaties op te sporen. Bedrijven mengen stiekem goedkoop dierlijk vet door frituurvet om hun volumes en winsten op te krikken.
• De 'Bosnische zaak' (Biodiesel Kampen): Een concreet voorbeeld van de omvang is het schandaal rondom Biodiesel Kampen en Sunoil. De zaak-Olaf onthulde dat een fabriek in Bosnië (System Ecologica) nauwelijks stroom verbruikte en dus niets produceerde. In werkelijkheid werd goedkope, niet-duurzame sojabiodiesel uit de VS geïmporteerd via Kroatië en Bosnië, waarna de papieren werden gefalst tot "duurzame Bosnische UCO-biodiesel". Dit werd vervolgens met gigantische winsten doorverkocht aan Europese bedrijven zoals TotalEnergies.
• Het probleem van het systeem: Het internationale certificeringssysteem (ISCC) leunt sterk op zelfrapportage en papieren controles ("honor system"), waardoor er nauwelijks fysieke monsters worden genomen. Zo exporteerde Maleisië in 2019 naar schatting acht keer meer gebruikt frituurvet naar de EU dan het land logistiek gezien überhaupt kon inzamelen, wat wijst op grootschalige bijmenging van verse palmolie.
• Conclusie: Door dit mazennetwerk in de regelgeving betalen consumenten en overheden via subsidies en toeslagen voor brandstoffen die in de praktijk juist bijdragen aan de ontbossing die men wilde bestrijden. Het roept fundamentele vragen op over de betrouwbaarheid van papiergestuurde klimaatsystemen en CO2-certificaten.