Spanje's spagaat: De geopolitiek achter de Maghreb-Europa gaspijpleiding (GME)

Deze podcast behandelt de complexe geopolitieke en economische dynamiek rondom de Maghreb-Europa Gaspijpleiding (GME) (de Pere Durand Farell-pijpleiding).

1. Historische achtergrond (1996)

• De route: De pijpleiding transporteert aardgas uit het Hassi R'Mel-veld in Algerije over 1.600 km via Marokko en de Straat van Gibraltar naar Spanje.
• Win-win-win model: Bij de opening in 1996 verkocht Algerije gas, kregen Spanje en Portugal energie, en ontving Marokko ca. 5,5 miljard m³ gas per jaar als doorvoerrecht — goed voor 95% van de Marokkaanse elektriciteitsopwekking.

2. De sluiting in 2021

• Conflict Westelijke Sahara: Door escalerende spanningen over de Westelijke Sahara verbrak Algerije in augustus 2021 de diplomatieke banden met Marokko en stopte eind oktober 2021 de gasleveranties via de GME (12 miljard m³ jaarcapaciteit).
• Gevolgen: Marokko werd abrupt afgesneden van zijn primaire energiebron.

3. De omkering en Spanje's spagaat

• Omgekeerde pijpleiding (juni 2022): Om Marokko te redden, werd de pijpleiding fysiek omgekeerd. Spanje hergast nu vloeibaar aardgas (LNG) dat Marokko op de wereldmarkt koopt, en pompt het terug naar Marokko.
• Algerijnse druk: Spanje ontvangt zelf nog Algerijns gas via de directe onderzeese Medgaz-pijpleiding (10–11 miljard m³). Algerije dreigde leveranties aan Spanje te stoppen als er ook maar één molecuul Algerijns gas naar Marokko zou stromen.

4. Europese energiecrisis en de "Valse Oplossing"

• Energie als politiek wapen: Algerije zet gas vaker in als drukmiddel (zoals in 2007 tegen Spaanse bedrijven).
• Valkuil voor de EU: Sinds de Russische inval in Oekraïne (2022) zoekt de EU wanhopig naar gas in Noord-Afrika. Academische rapporten (A False Solution) waarschuwen dat de EU de ene autoritaire leverancier (Rusland) inruilt voor de andere (Algerije). Dit veroorzaakt een langdurige infrastructure lock-in (20–30 jaar) die de groentransitie vertraagt.

Conclusie

De sluiting en omkering van de GME-pijpleiding tonen hoe energie-infrastructuur een geopolitiek strijdtoneel is geworden rondom de Westelijke Sahara. Hoewel de EU op korte termijn Noord-Afrikaans gas zoekt om de afhankelijkheid van Rusland op te vangen, creëert dit nieuwe risico's op chantage en belemmert het duurzame energieplannen. Wel lijkt de EU te leren van het verleden: op de nieuwste kaarten voor het Europese waterstofnetwerk (H2med) is Algerije geschrapt, terwijl Marokko gepositioneerd wordt als de toekomstige hub voor groene waterstof.