x…..x

ଅଧ୍ୟାପକ ଅଞ୍ଜନୀ କୁମାର ପ୍ରସ୍ତାବ କଲେ, “ଚାଲନ୍ତୁ, ମଘର ବୁଲି ଆସିବେ ।”

“ମଘର ? ମାନେ ସନ୍ଥ କବୀରଙ୍କ ସ୍ମତିପୂତ ମଘର ?

“ଠିକ୍ । ଯିବା ଆସିବା ଏବଂ ଦର୍ଶନ-ତିନି ଘଣ୍ଟା ଭିତରେ ସମାଧା ହୋଇଯିବ ।” ବନ୍ଧୁ ଜଣାଇଲେ ।

ମଘର ଖାଲି ସନ୍ଥ କବୀର (୧୪୪୦-୧୫୧୮)ଙ୍କ ତିରୋଧାନ ସ୍ଥଳୀ ନୁହେଁ, ଆମର କୁସଂସ୍କାର ଏବଂ ଅନ୍ଧବିଶ୍ବାସ ପ୍ରତି ତାଙ୍କ ଉପହାସର ପ୍ରତୀକ । ଜନଶ୍ରୁତି ଥାଏ, ଯିଏ ବାରାଣାସୀରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିବ, ସେ ହେବ ସିଧାସଳଖ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ, ଯିଏ ମଘରରେ ମରିବ, ସିଏ ହେବ ନରକପଥଗାମୀ । ମଘରରେ ମରିବାର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ କରି ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ବିରୋଧୀ ସନ୍ଥ କବୀର ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସେଇଠାରେ କରିଥିଲେ ଅତିବାହିତ ।

x.....x

ଗୁରୁ ରାମାନନ୍ଦ ତାଙ୍କ ଜାତିଗୋତ୍ର ସମ୍ପର୍କରେ ସନ୍ଦିହାନ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ରାମ ନାମରେ ଦୀକ୍ଷିତ କରିବାକୁ ନାସ୍ତି କରନ୍ତେ ଦିନେ ପ୍ରତ୍ୟୁଷରେ ସେ ଗଙ୍ଗାଘାଟ ପାହାଚ ଉପରେ ଶୋଇ ରହିଲେ । ଅନ୍ଧାର ଅପସରି ନାହିଁ । ରାମାନନ୍ଦଜୀ ସ୍ନାନ ସମାପନାନ୍ତେ ଉପରକୁ ଉଠିବାବେଳେ ବାଳକ ଉପରେ ପାଦ ପଡ଼ିଯିବା ମାତ୍ରେ ଚମକିପଡ଼ି କହି ପକାଇଲେ, “ରାମ, ରାମ !”

“ପ୍ରଣାମ ଗ ...