Waarom een Marokkaan altijd een Marokkaan zal blijven

Deze podcast analyseert het tv-interview uit 1989 waarin de Marokkaanse koning Hassan II verklaarde dat Marokkaanse immigranten nooit zouden integreren in Frankrijk. Hoewel dit fragment tegenwoordig door rechts-nationalistische groeperingen wordt gebruikt om te stellen dat assimilatie onmogelijk is, schuilt er een fundamenteel andere filosofie over soevereiniteit en identiteit achter.

Historische wortels van soevereiniteit In het pre-koloniale Marokko (vóór 1880) werd soevereiniteit niet bepaald door geografische grenzen op een kaart, maar door het concept Bay'ah: een persoonlijke en religieuze eed van trouw aan de sultan als leider der gelovigen (Amir al-Mu'minin). Zelfs in opstandige gebieden (Bilad al-Siba) die weigerden belasting te betalen aan het centrale gezag (Bilad al-Makhzen), werd de religieuze autoriteit van de sultan erkend. De band van burgers was dus niet gebonden aan een territorium, maar aan een spiritueel contract met de leider.

De Franse invloed en de Nationaliteitscode van 1958 Europese grootmachten introduceerden met de Conventie van Madrid (1880) en het Verdrag van Fez (1912) een westerse, juridische definitie van nationaliteit. In 1921 voerden de Fransen het dubbele geboorterecht (double jus soli) in om Marokkanen tot Frans staatsburger te maken voor militaire dienst en belastingen.

Als reactie op deze 'roof' van burgers voerde het onafhankelijke Marokko in 1958 een zeer strikte, patriarchale Nationaliteitscode in. Het adagium werd On naît et on meurt marocain ("Je wordt geboren en sterft als Marokkaan"). Nationaliteit werd een onverbreekbare band die uitsluitend via de vaderlijke bloedlijn kon worden doorgegeven. Naturalisatie van buitenlanders was nagenoeg onmogelijk; tussen 1959 en 2007 kregen slechts 1.646 buitenlanders een Marokkaans paspoort.

Geopolitiek en de hervormingen van 2007 Het concept van Bay'ah werd ook geopolitiek ingezet. In 1975 claimde Hassan II de Westelijke Sahara bij het Internationaal Gerechtshof op basis van de historische trouweid van de woestijnstammen. Dat loyaliteit strikt werd gehandhaafd, bleek ook toen staatssecretaris Ahmed Legrif in 2008 op staande voet werd ontslagen nadat hij de Spaanse nationaliteit had aangenomen.

Door maatschappelijke druk en een stijging in het aantal gemengde huwelijken hervormde koning Mohammed VI de wet in 2007. Vrouwen kregen het recht om hun Marokkaanse nationaliteit door te geven aan hun kinderen. Om de diplomatieke druk uit Europese landen (zoals Nederland) op te vangen, werd er een specifieke uitzondering gemaakt: kinderen van een Marokkaanse moeder en een buitenlandse vader mogen tussen hun 18e en 21e hun Marokkaanse nationaliteit verwerpen. Voor kinderen van een Marokkaanse vader blijft de vaderlijke bloedlijn echter onverbreekbaar.

De uitspraak van Hassan II uit 1989 was dus geen politieke uitval, maar de verwoording van een eeuwenoud systeem gebaseerd op een onverbreekbare, persoonlijke loyaliteit aan een leider in plaats van een tijdelijke juridische status gekoppeld aan een landkaart.