Podkast O Języku "Językowe kontrowersje"

por O Języku

Temporada 3

Język wilamowski: mały język, wielka historia | dr Tymoteusz Król i Andrzej Żak

W dzisiejszym odcinku zabieramy Was do Wilamowic – miejsca, gdzie język wilamowski (wymysiöeryś) nie tylko przetrwał, ale dzięki tytanicznej pracy lokalnej społeczności budzi się do nowego życia. Naszymi przewodnikami są dr Tymoteusz Król – etnolog, aktywista i rodzimy użytkownik wilamowskiego, który uczył się języka bezpośrednio od najstarszych mieszkańców, oraz Andrzej Żak – językoznawca z PAN, który bada wilamowski od strony strukturalnej i fonetycznej. W rozmowie cofamy się do korzeni, by wyjaśnić, skąd ten tajemniczy język wziął się pod Bielskiem-Białą. Przyglądamy się też procesowi ożywiania mowy, która była skazana na zniknięcie. Dyskutujemy o tym, jak nauka zderza się z polityką, analizujemy kulisy walki o status języka regionalnego i niedawne weto prezydenta. To opowieść o języku, który przetrwał mimo zakazów i braku woli politycznej. W tym odcinku dowiecie się: Czym dokładnie jest język wilamowski – dlaczego mimo germańskiego pochodzenia tak mocno przesiąkł polską gramatyką i słownictwem? Na czym polega rewitalizacja języka w praktyce – jak uczy się młode pokolenie mowy, której przekaz międzypokoleniowy został brutalnie przerwany? Jak język z XIII wieku radzi sobie w dobie nowych techonologii i jak tworzy się w nim nowe słowa? Dlaczego wilamowski nie jest „zepsutym niemieckim” i jak nauka obala krzywdzące stereotypy o „mieszankach językowych”? Jak wygląda walka o prawny status języka regionalnego i dlaczego argumenty lingwistyczne przegrywają z decyzjami politycznymi? Materiały i linki: https://muzeum.wilamowice.pl/ Podręcznik: https://muzeum.wilamowice.pl/sites/default/files/2024/09/551/Podr%C4%99cznik%20j%C4%99zyka%20wilamowskiego%20%5BPOL-WYM%5D.pdf KURS WILAMOWSKIEGO: https://muzeum.wilamowice.pl/aktualnosc/4708-kurs-jezyka-wilamowskiego-line _____ Podkast Językowe Kontrowersje powstał w ramach projektu "O języku". Zajrzyjcie na nasze profile na Instagramie i Facebooku: https://www.instagram.com/o.jezyku https://www.facebook.com/o.jezyku O gościach: Tymoteusz Król − adiunkt w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk oraz postdoc w Centrum Studiów Regionalnych Uniwersytetu Ostrawskiego. Socjolingwista, folklorysta i etnolog. Wilamowianin, aktywista na rzecz rewitalizacji języka wilamowskiego, badacz kultury Wilamowian i pogranicza śląsko-małopolskiego. Członek Stowarzyszenia „Wilamowianie” oraz Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Autor licznych artykułów i książek dotyczących Wilamowian. Współpracuje z Centrum Zaangażowanych Badań nad Ciągłością Kulturową Wydziału „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego. Andrzej Żak − doktorant w Szkole Doktorskiej „Anthropos” IPAN, doktorat pisze w Instytucie Slawistyki PAN. Kieruje grantem NCN Preludium na temat korelatów akustycznych akcentu wyrazowego w języku kaszubskim. Interesuje się fonetyką, fonologią i językami mniejszościowymi. ---- INTRO: Simon Marx https://simonmarx.bandcamp.com/album/a-hollow-triangle-a-bar-with-teeth

T3 · E7

30 dic 2025

1:17:05

Nie tylko język gruziński: języki i polityczne rozdroża Gruzji | z dr Klaudią Kosicińską

Czy wiecie, jak po gruzińsku nazywa się Gruzja i dlaczego ta nazwa tak wiele mówi o tożsamości jej mieszkańców? W dzisiejszym odcinku zabieramy Was w podróż do Sakartwelo – kraju o niezwykle bogatej kulturze, skomplikowanej historii i fascynującym krajobrazie językowym. Naszą przewodniczką jest dr Klaudia Kosicińska – antropolożka i kartwelistka z Uniwersytetu Adama Mickiewicza, która spędziła w Gruzji ponad pięć lat, badając życie na pograniczu gruzińsko-azerbejdżańskim i sytuację najliczniejszej mniejszości w kraju. W rozmowie poruszamy nietypowe i rzadko omawiane tematy, które pozwolą Wam zrozumieć współczesną Gruzję daleko poza turystycznymi stereotypami o winie i chaczapuri. W tym odcinku dowiecie się: Jak wygląda językowy tygiel Gruzji – od oficjalnego gruzińskiego, przez języki mniejszości, po wciąż obecny rosyjski i coraz popularniejszy angielski. Na czym polega fenomen gruzińskiej gościnności i tradycyjnej biesiady, czyli supry, prowadzonej przez mistrza ceremonii – tamadę. Jakie są relacje polsko-gruzińskie i dlaczego Lech Kaczyński jest w Gruzji upamiętniony pomnikiem za wsparcie podczas wojny w 2008 roku. Z jakimi wyzwaniami mierzą się mniejszości etniczne, w tym najliczniejsza mniejszość azerbejdżańska, i jak państwo próbuje włączyć je w życie społeczne. Jak historyczne napięcia z Rosją i obecna, niestabilna sytuacja polityczna kształtują przyszłość kraju i jego młodych obywateli. Materiały i linki polecane przez naszą gościnię: https://www.cebam.pl/dr-klaudia-kosici%C5%84ska Festiwal Kina Gruzińskiego Gamardżoba Kino https://www.facebook.com/gamardzoba.kino https://chaikhana.media/en https://oc-media.org/ https://jam-news.net/ https://jezykikaukazu.pl/ https://www.dwutygodnik.com/artykul/11461-za-wariatke.html https://www.polakogruzin.pl/polecane-ksiazki-o-gruzji/v https://jezykikaukazu.pl/kaukazomaniacy-30/ https://www.rferl.org/Georgia https://crrc.ge/ O gościni: Klaudia Kosicińska jest pracowniczką Centrum Badań Migracyjnych Instytutu Antropologii i Etnologii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Jest związana z Gruzją od 2014 roku, gdzie studiowała i prowadziła badania nad migracjami i mobilnością mniejszości azerbejdżańskiej oraz gruzińską literaturą i językiem, była też zaangażowana w projekty NGO'sowe. Od 2017 roku współorganizuje Festiwal Kina Gruzińskiego Gamardżoba Kino w Warszawie.

T3 · E6

24 sept 2025

1:22:54

Kto mówi w imieniu narodu? Język jako narzędzie władzy w białoruskim dyskursie politycznym | dr Anton Dinerstein

W jaki sposób język kształtuje nasze rozumienie polityki, władzy i narodu – zwłaszcza w kontekście autorytarnego państwa? W rozmowie z białoruskim badaczem Antonem Dinersteinem (Instytut Slawistyki PAN) analizujemy mechanizmy białoruskiego dyskursu politycznego: jak słowa takie jak władza, naród czy państwo zmieniają znaczenie w zależności od kontekstu i ideologii. Rozmawiamy o personifikacji instytucji, propagandzie, języku oporu i o tym, dlaczego sposób mówienia może mieć realne konsekwencje społeczne. Nasza rozmowa to też zaproszenie do refleksji nad tym, jak język polityki działa również w innych krajach, również w Polsce. W tym odcinku poruszamy m.in. takie tematy jak: Jak język kształtuje nasze myślenie o władzy i państwie w kontekście Białorusi Różnice między pojęciami „naród”, „ludzie” i „nacja” w języku rosyjskim i polskim Jak dyskurs polityczny może wspierać autorytaryzm Rola propagandy: czym jest, jak działa i dlaczego nie zawsze ją rozpoznajemy Jak władza używa języka, by delegitymizować sprzeciw i opór Język jako forma działania i jako narzędzie kontroli Czym jest metonimia i jak działa w polityce Białoruski jako język kultury, oporu i folkloryzacji: czy mówienie po białorusku jest polityczne? Jak unikać manipulacji w języku: na co zwracać uwagę, czytając wiadomości Co oznacza „Zachód” i dlaczego to pojęcie bywa niebezpiecznie abstrakcyjne Język jako przestrzeń dla tożsamości i samoorganizacji społecznej _____ Rozmowa spisana po polsku: https://www.o-jezyku.pl/2025/05/01/kto-mowi-w-imieniu-narodu-o-tym-jak-jezyk-buduje-wladze-rozmowa-z-dr-antonem-dinersteinem/ _____ Podkast powstał w ramach projektu "O języku". Po więcej treści językoznawczych zajrzyjcie na nasze profile na Instagramie i Facebooku: https://www.instagram.com/o.jezyku https://www.facebook.com/o.jezyku

T3 · E5

1 may 2025

59:56

Potęga języka: jak języki kształtują nasz umysł i rzeczywistość | rozmowa z prof. Vioricą Marian

An Interview with Prof. Viorica Marian, a World-Renowned Expert on Multilingualism from Northwestern University in Chicago. The conversation in English starts at 01:04 // Rozmowa z prof. Vioricą Marian, światowej sławy badaczką wielojęzyczności z Northwestern University w Chicago. Prof. Marian kieruje Laboratorium Wielojęzyczności i Psycholingwistyki, gdzie od ponad 30 lat bada fascynujący wpływ języków na ludzki umysł. Rozmowa spisana po polsku: https://www.o-jezyku.pl/2025/02/28/potega-jezyka-jak-jezyki-ksztaltuja-nasz-umysl-i-rzeczywistosc-wywiad-z-prof-viorica-marian/ W tym odcinku poruszamy następujące tematy: Kim jest osoba dwujęzyczna? Czy można nauczyć się języka w każdym wieku? Jak wielojęzyczność zmienia nasz mózg i chroni przed demencją Metafora dróg - jak wielojęzyczność buduje "zapasowe drogi" w mózgu Jak język wpływa na naszą tożsamość i osobowość Dylemat wagonika - dlaczego podejmujemy różne decyzje moralne w różnych językach Gramatyczny rodzaj a postrzeganie świata - jak język kształtuje nasze myślenie Języki a sztuczna inteligencja - szanse i zagrożenia dla różnorodności językowej Wartość dialektów i języków regionalnych Praktyczne korzyści z nauki języków i porady, jak najlepiej się uczyć Prof. Marian dzieli się z nami nie tylko wynikami najnowszych badań naukowych, ale także własnymi doświadczeniami związanymi z życiem w wielu językach i kulturach. ___________ Rozmowa odbywa się w związku z premierą polskiego tłumaczenia książki "Potęga języka", wydanej nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Książkę można kupić w księgarniach w całej Polsce oraz online. https://wuj.pl/ksiazka/potega-jezyka _____ Podkast powstał w ramach projektu "O języku". Po więcej treści językoznawczych zajrzyjcie na nasze profile na Instagramie i Facebooku: https://www.instagram.com/o.jezyku https://www.facebook.com/o.jezyku Jeśli chcecie nas wesprzeć i dać nam możliwość popracować nad stroną techniczną albo po prostu spodobało się wam to, co mówimy w odcinku, zapraszamy na naszego Patronite'a: https://patronite.pl/o.jezyku

T3 · E4

28 feb 2025

1:07:03

O mówieniu po podlasku od dziecka, tożsamości, językach i podlaskich memach | Rozmowa z Maksymem Fionikiem - Howorymo po swojomu | SERIA PODLASKA #3

W trzecim odcinku Serii Podlaskiej gościmy Maksymа Fionika – Bielszczanina, studenta Studiów Wschodnich i filologii białoruskiej, działacza Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach, członka podlaskich zespołów Żemerwa i Osoczniki, a także jednego z administratorów strony Howorymo po Swojomu. Dla naszego gościa język podlaski był pierwszym językiem, po polsku nauczył się mówić później. 🔹 Memy po podlasku? – Skąd biorą inspiracje i jak wygląda ich tworzenie? Czy humor internetowy może pomóc w zachowaniu regionalnej mowy? 🔹 Jak to jest mówić po podlasku od dziecka? 🔹 Edukacja w szkole białoruskiej – Jak wygląda nauka w takim systemie? Czy pomaga w pielęgnowaniu podlaskiej mowy? 🔹 Czy młodzi ludzie jeszcze mówią po podlasku? – Jak wygląda sytuacja języka podlaskiego wśród nowych pokoleń? Czy istnieje realna szansa na jego przetrwanie? 🔹 Czym jest tożsamość regionalna? – Czy młodzi Podlasianie utożsamiają się bardziej z kulturą podlaską, białoruską, polską, a może mają własną, unikalną tożsamość? _____________ 📖 Chcesz wiedzieć więcej? 🔗 Wpis o języku podlaskim: 👉 https://www.o-jezyku.pl/2025/01/22/jezyk-podlaski-mikrojezyk-podlaski-gwary-podlaskie/ 🎤 Nie przegap poprzednich odcinków! 🔹 Odcinek 1 – Czy język podlaski to gwara, dialekt czy odrębny język? Jak się ukształtował i jakie języki miały na niego wpływ? 📺 https://youtu.be/TCZxq6l2Yg0?si=qb2lg_6Fy9gqXo2c 🔹 Odcinek 3 – Spotkanie z Maksymem Fionikiem, rodzimym użytkownikiem języka podlaskiego, który opowie o jego współczesnym funkcjonowaniu, także w internecie. 🎙 Podkast powstał w ramach projektu „O języku”: 🌐 www.o-jezyku.pl 📌 Znajdziesz nas także tutaj: 🔹 Instagram: https://www.instagram.com/o.jezyku 🔹 Facebook: https://www.facebook.com/o.jezyku

T3 · E3

9 feb 2025

1:15:07

Język podlaski na Eurowizji? O inspiracjach językowych i muzycznych z Podlasia - rozmowa ze Sw@dą x Niczos | SERIA PODLASKA #2

Razem z gośćmi zastanawiamy się, co oznacza śpiewanie „po swojomu” i jak mniejszościowe języki mogą inspirować muzyków. Rozmawiamy też o krajobrazie językowym Podlasia oraz o tym, jak lokalna tożsamość przenika do współczesnej twórczości. 🔹 W jakim języku są napisane „Lusterka”? 🔹 Dlaczego Sw@da i Niczos wybrali język podlaski do stworzenia utworu? 🔹 Jak język podlaski może odnaleźć się na międzynarodowej scenie muzycznej? 🔹 Jak wygląda krajobraz językowy Podlasia? 🔹 Jak Podlasie inspiruje do poszerzania horyzontów muzycznych? 🔹 Czy piosenka w języku mniejszościowym może trafić do mainstreamu? 🔹 To drugi odcinek z serii o języku podlaskim! Wpis o podlaskim na stronie: https://www.o-jezyku.pl/2025/01/22/jezyk-podlaski-mikrojezyk-podlaski-gwary-podlaskie/ 🎤 Odcinek 1 – Czy język podlaski to gwara, dialekt czy odrębny język? Jak się ukształtował i jakie języki miały na niego wpływ? https://youtu.be/TCZxq6l2Yg0?si=qb2lg_6Fy9gqXo2c 🎤 Odcinek 3 – Spotkanie z Maksimem Fionikiem, rodzimym użytkownikiem języka podlaskiego, który opowie o jego współczesnym funkcjonowaniu, także w internecie. 🎙 Podkast powstał w ramach projektu „O języku”: www.o-jezyku.pl 📌 Po więcej treści językoznawczych zajrzyjcie na nasze profile: 🔹 Instagram: https://www.instagram.com/o.jezyku 🔹 Facebook:https://www.facebook.com/o.jezyku #podlaski #podlasie #językpodlaski #Eurowizja

T3 · E2

3 feb 2025

48:28

Język podlaski. Skąd się wziął? Kto nim mówi? Czy to język, a może gwara? | SERIA PODLASKA #1

W pierwszym odcinku naszej serii poświęconej językowi podlaskiemu zagłębiamy się w jego pochodzenie i charakterystykę. Znany lokalnie jako "po swojomu", "po naszomu" czy "tutejszy", język podlaski wykształcił się na polsko-ruskim pograniczu kulturowym i językowym. Stanowi unikalne połączenie cech językowych, odróżniając się zarówno od standardowego ukraińskiego, jak i białoruskiego. W odcinku omawiamy jego genezę oraz obecny status – czy jest to gwara, dialekt, a może odrębny język? 🔹 Skąd pochodzi język podlaski? 🔹 Jakie języki miały na niego wpływ? 🔹 Czym różni się od białoruskiego i ukraińskiego? 🔹 Czy jest to gwara, dialekt czy odrębny język? 🔹 Czy język podlaski zanika, czy przeżywa swój renesans? Wpis o podlaskim na stronie: https://www.o-jezyku.pl/2025/01/22/jezyk-podlaski-mikrojezyk-podlaski-gwary-podlaskie/ 🔹 To pierwszy odcinek z serii o języku podlaskim! W kolejnych: 🎤 Odcinek 2 – Rozmowa ze Swadą i Niczos o piosence Lusterka, która pojawiła się w preselekcjach do Eurowizji, i o tym, jak język podlaski wkracza na scenę muzyczną. 🎤 Odcinek 3 – Spotkanie z Maksimem Fionikiem, administratorem strony Howorymo po swojomu, rodzimym użytkownikiem języka podlaskiego, który opowie o jego współczesnym funkcjonowaniu (również w internecie). Podkast powstał w ramach projektu "O języku”: www.o-jezyku.pl 📌 Po więcej treści językoznawczych zajrzyjcie na nasze profile: 🔹 Instagram: https://www.instagram.com/o.jezyku 🔹 Facebook:https://www.facebook.com/o.jezyku #podlaski #podlasie #językpodlaski #Eurowizja

T3 · E1

1 feb 2025

57:57

Temporada 2

Empatia w języku. O językowych wykluczeniach, wpływie słów na świat i zasadach dobrego języka z Macieje Makselonem

W tym odcinku zapraszamy was do dyskusji na temat języka włączającego, empatycznego, albo... no właśnie, dobrego? Jak go nazywać i która nazwa najlepiej oddaje jego istotę? To jedno z wielu pytań, które sobie zadajemy. Zastanawiamy się, czy rzeczywiście „.już nic nie można powiedzieć”, jak twierdzą niektórzy krytycy, czy może chodzi o coś zupełnie innego w ruchach promujących język inkluzywny? Przyglądamy się różnym wymiarom wykluczenia przez język i odkrywamy historie słów, które na przestrzeni lat zmieniały swoje znaczenie i kontekst. Chcemy pokazać, że nie chodzi w tym wszystkim o narzucanie, tylko... dogadanie się! Dzielimy się naszymi przemyśleniami i doświadczeniami na temat tego, co się dzieje wokół języka włączającego. Zastanawiamy się nad jego rolą w kształtowaniu społeczeństwa, relacji międzyludzkich i naszego postrzegania świata. ------ Temat języka włączającego może budzić różne emocje i opinie. Niezależnie od początkowego nastawienia, ten odcinek oferuje świeże spojrzenie na zagadnienie i skłania do zastanowienia się nad rolą słów w kształtowaniu naszej rzeczywistości. Punktem wyjścia dla tej dyskusji jest Leksykon Dobrego Języka IKEA, stworzony w ramach inicjatywy #ZmieniamyNarracje. Ta publikacja stanowi fundament, na którym budujemy naszą rozmowę, dostarczając konkretnych przykładów, ale nie wyczerpujemy tematu. Jednak temat jest zbyt obszerny, by wyczerpać go w ramach jednej rozmowy. Dlatego zachęcamy do sięgnięcia po Leksykon, który może stanowić cenne uzupełnienie naszej dyskusji. Publikacja ta oferuje szersze spojrzenie na kwestie języka włączającego i może być inspiracją do dalszych przemyśleń nad rolą słów w kształtowaniu bardziej inkluzywnego społeczeństwa. https://www.ikea.com/pl/pl/this-is-ikea/community-engagement/zmieniamy-narracje-pub2fc69f50 Gość: Maciej Makselon, polonista, redaktor literacki, wykładowca akademicki Ambasador kampanii #ZmieniamyNarrację Podkast powstał w ramach płatnej współpracy dla kampanii #ZmieniamyNarrację marki Ikea Polska. ------ Podkast powstał w ramach projektu "O języku". Po więcej treści językoznawczych zajrzyjcie na nasze profile na Instagramie i Facebooku: https://www.instagram.com/o.jezyku https://www.facebook.com/o.jezyku

T2 · E3

20 ago 2024

1:21:12

Jaki status ma język szwedzki w Finlandii i kto go używa?

W tym odcinku wychodzimy od zagadnienia sytuacji i statusu języka szwedzkiego w Finlandii. Opowiadamy o tym, skąd się tam wziął i kto go dzisiaj używa. Zarysowujemy obraz wielojęzycznego społeczeństwa tamtego regionu. Rozmawiamy między innymi o tym, czy szwedzkojęzyczni Finowie dogadają się ze Szwedami. Zastanawiamy się, który z tych języków jest trudniejszy: szwedzki czy fiński? Przybliżamy ich charakterystyki oraz to, jak fiński wpłynął na szwedzki w Finlandii. Poruszamy też temat nauki tych języków – nie tylko w Finlandii. Podajemy też przydatne wskazówki dla osób, które są zainteresowane nauką tych języków. Mówimy też o Muminkach. Napisała je właśnie... szwedzkojęzyczna Finka – Tove Jansson. _____ Gościni: Alicja Kiełpińska Instagram: @alicja.kielpinska _____ Podkast "Językowe Kontrowersje" powstał w ramach projektu "O języku". Po więcej treści językoznawczych zajrzyjcie na nasze profile na Instagramie i Facebooku: https://www.instagram.com/o.jezyku https://www.facebook.com/o.jezyku Jeśli chcecie nas wesprzeć i dać nam możliwość popracować nad stroną techniczną albo po prostu spodobało się wam to, co mówimy w odcinku, zapraszamy na naszego Patronite'a: https://patronite.pl/o.jezyku

T2 · E2

23 may 2024

37:40

Język rumuński - łacińska enklawa w sercu Bałkanów

Ten odcinek to wyjątkowa podróż po skrzyżowaniu tożsamości i dialogu kultur, gdzie głównym bohaterem jest język rumuński. Razem z Julią Obrzut, specjalistką od języka rumuńskiego i Rumunii, eksplorujemy jego unikalne miejsce na mapie Europy jako łacińskiej enklawy otoczonej przez morze słowiańskich wpływów. Zastanawiamy się, jak historia, migracje i polityczne przemiany ukształtowały ten język, czyniąc go mostem międzykulturowym i świadectwem złożonych procesów historycznych. Od dawnych korzeni w starożytnej Dacji, przez wpływy romańskie, słowiańskie, aż po współczesne związki z innymi językami regionu Bałkanów i nie tylko. Ten odcinek to opowieść o języku, który jest żywym archiwum, odzwierciedlającym skomplikowaną mozaikę kulturową Europy Wschodniej. W odcinku razem z ekspertką odpowiadamy na pytania Skąd wziął się język rumuński? Czy to język słowiański, czy romański? Co łączy rumuński z Rzymianami? Skąd w rumuńskim słowiańskie zapożyczenia? Jak położenie Rumunii wpłynęło na tożsamość użytkowników języka? Czy mołdawski i rumuński to jeden język? Czym jest język dakorumuński? Kim są Wołosi i skąd się wzięli w Karpatach? Jak się uczyć rumuńskiego? Czy wymowa rumuńska jest trudna? I o czym tak w ogóle jest piosenka Dragostea Din Tei (którą na pewno każdy kojarzy po refrenie nu ma nu ma iei)? _____ Gościni: Julia Obrzut, Opowieści z Rumunii https://opowiescizrumunii.pl/ Instagram: @opowiescizrumunii _____ Podkast "Językowe Kontrowersje" jest powstał w ramach projektu "O języku". Po więcej treści językoznawczych zajrzyjcie na nasze profile na Instagramie i Facebooku: https://www.instagram.com/o.jezyku https://www.facebook.com/o.jezyku Jeśli chcecie nas wesprzeć i dać nam możliwość popracować nad stroną techniczną albo po prostu spodobało się wam to, co mówimy w odcinku, zapraszamy na naszego Patronite'a: https://patronite.pl/o.jezyku

T2 · E1

28 ene 2024

59:53

1 de 2